Στον Ενοριακό Ιερό Ναό Αγίας Τριάδος Ναυπλίου, την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026 Β΄ Κυριακή των Νηστειών, του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά τελέστηκε ο Κατανυκτικός Εσπερινός .
Στη συνέχεια ακολούθησε κήρυγμα από τον Αιδεσιμολογιώτατο Πρωτοπρεσβύτερο π. Ελευθέριο Μίχο με θέμα:
«Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου», Ερμηνεία της ευχής του Αγίου Εφραίμ του Σύρου
Βρισκόμαστε ήδη μέσα στο ευλογημένο στάδιο της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Εκκλησία, μας κάλεσε από την Κυριακή της Συγχωρήσεως να αφήσουμε πίσω μας ό,τι μας βαραίνει, να συγχωρήσουμε και να συγχωρηθούμε, και να μπούμε σε έναν δρόμο ιερό. Δεν πρόκειται απλώς για μια περίοδο θρησκευτικών καθηκόντων. Δεν είναι μια τυπική νηστεία. Είναι πορεία. Είναι έξοδος από τον παλαιό άνθρωπο και πορεία προς το Πάθος και την Ανάσταση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι ένα πνευματικό ταξίδι. Δεν είναι στατική κατάσταση. Δεν είναι απλώς να κόψουμε κάποιες τροφές. Είναι να κόψουμε πάθη. Είναι να πολεμήσουμε τον εγωισμό. Είναι να θεραπεύσουμε πληγές. Είναι να μάθουμε να σταυρωνόμαστε καθημερινά, για να μπορέσουμε να αναστηθούμε.
Ο Χριστός πορεύεται προς τα Ιεροσόλυμα. Πορεύεται προς τον Σταυρό εκουσίως. Δεν Τον σπρώχνουν τα γεγονότα. Τον οδηγεί η αγάπη Του. Και εμείς καλούμαστε να Τον ακολουθήσουμε. Όχι ως θεατές ενός θρησκευτικού δράματος, αλλά ως συμμέτοχοι. Γιατί αν δεν σταυρωθεί μέσα μας ο παλαιός άνθρωπος, δεν μπορεί να αναστηθεί ο καινούργιος.
Και μέσα σε αυτή την πορεία, η Εκκλησία μας βάζει καθημερινά στα χείλη και στην καρδιά μια συγκλονιστική προσευχή: την ευχή του Αγίου Εφραίμ του Σύρου. Δεν είναι απλώς μια προσευχή. Είναι ο χάρτης της Σαρακοστής. Είναι η σύνοψη ολόκληρης της πνευματικής ζωής.
Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου,
Πνεύμα αργίας, περιεργείας, φιλαρχίας
Και αργολογίας μη μοι δως.
Πνεύμα δε σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης,
Υπομονής και αγάπης
Χάρισαί μοι τω σω δούλω.
Ναι, Κύριε Βασιλεύ, δώρησαί μοι
Του οράν τα εμά πταίσματα, και
Μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου
Ότι ευλογητός ει εις τους αιώνας των αιώνων,
Αμήν.
«Κύριε καὶ Δέσποτα τῆς ζωῆς μου…»
Μόνο αυτή η πρώτη φράση, αδελφοί μου, είναι ολόκληρη θεολογία. Δεν λέει απλώς «Κύριε». Λέει «Κύριε καὶ Δέσποτα τῆς ζωῆς μου». Δηλαδή: Εσύ είσαι ο αφέντης της ζωής μου. Όχι εγώ. Όχι τα πάθη μου. Όχι τα χρήματα. Όχι οι επιθυμίες. Όχι οι φόβοι. Εσύ. Η Σαρακοστή αρχίζει από εδώ: από την αναγνώριση ότι ο Χριστός είναι ο Κύριος της ζωής μας. Όσο ο άνθρωπος νομίζει ότι είναι αυτός το κέντρο, δεν μπορεί να προχωρήσει. Όταν όμως πει με ταπείνωση «Κύριε, Εσύ είσαι ο Δέσποτας της ζωής μου», τότε ανοίγει η πόρτα της μετανοίας. Εσύ είσαι ο απόλυτος άρχοντας της υπάρξεώς μου. Η ζωή μου δεν μου ανήκει· είναι δώρο Σου. Αναπνέω επειδή Εσύ το επιτρέπεις. Ζω επειδή Εσύ με κρατάς.
Η αμαρτία αρχίζει όταν ο άνθρωπος βγάζει τον Θεό από το κέντρο και βάζει στη θέση Του το «εγώ». Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι επαναφορά του Θεού στο κέντρο της ζωής μας. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος λέει: «Δεν θέλω πια να είμαι κύριος του εαυτού μου· θέλω Εσύ να είσαι ο Δέσποτάς μου».
Και αμέσως μετά η ευχή μας βάζει να ζητήσουμε κάτι παράξενο: όχι χαρίσματα, όχι επιτυχίες, αλλά να μας απαλλάξει ο Θεός από συγκεκριμένα πνεύματα.
«Πνεῦμα ἀργίας…»
Η αργία δεν είναι μόνο τεμπελιά σωματική. Είναι πνευματική νωθρότητα. είναι πνευματική παράλυση. Είναι η απουσία ζήλου. Είναι η κατάσταση εκείνη που ο άνθρωπος δεν έχει διάθεση για προσευχή, δεν έχει ζήλο για μετάνοια, για αγώνα, δεν συγκινείται από τα ιερά. Μπορεί να είναι δραστήριος στα κοσμικά, αλλά αδρανής στα πνευματικά. Είναι η βαριά καρδιά που λέει «άστο για αύριο». Είναι η αναβολή της σωτηρίας. Πόσες φορές δεν λέμε: «Θα εξομολογηθώ αργότερα», «θα αλλάξω αργότερα», «θα διορθωθώ κάποτε». Η αργία είναι ο μεγαλύτερος κλέφτης του πνευματικού χρόνου. Και η Μεγάλη Σαρακοστή έρχεται να μας ξυπνήσει. Μας λέει: τώρα είναι καιρός ευπρόσδεκτος, τώρα είναι ημέρα σωτηρίας.
Η αργία γεννά αδιαφορία. Και η αδιαφορία σκοτώνει την ψυχή αθόρυβα. Δεν την τραυματίζει βίαια· την ναρκώνει. Γι’ αυτό ο Άγιος Εφραίμ μας βάζει να παρακαλέσουμε τον Θεό να μη μας δώσει τέτοιο πνεύμα. Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι αφύπνιση. Είναι το καμπανάκι της Εκκλησίας που χτυπά και λέει: «Ξύπνα! Μη ζεις μηχανικά. Μη ζεις χωρίς Θεό».
«Πνεῦμα περιεργίας…»
Η περιέργεια εδώ δεν είναι απλώς η επιθυμία να μάθουμε κάτι. Είναι η ενασχόληση με τα ξένα,διάχυση της προσοχής προς τα έξω. Είναι το να ασχολούμαι με τη ζωή του άλλου, με τα λάθη του άλλου, με τις αδυναμίες του άλλου, να κρίνω, να σχολιάζω, να συγκρίνω και να ξεχνώ τη δική μου ψυχή. Ζούμε σε εποχή που όλοι κρίνουν όλους. Μέσα από λόγια, μέσα από σχόλια, μέσα από συζητήσεις που πληγώνουν. Η περιέργεια μας βγάζει από τον εαυτό μας και μας σπρώχνει να γίνουμε δικαστές των άλλων. Η περιέργεια μας απομακρύνει από τη μετάνοια. Γιατί όποιος κοιτά συνεχώς έξω, δεν κοιτά μέσα. Η Σαρακοστή, όμως, είναι κάθοδος στην καρδιά. Είναι το κλείσιμο της θύρας, για να συναντήσουμε τον Θεό «ἐν τῷ κρυπτῷ», είναι επιστροφή στο ταμείο της καρδιάς. Είναι να κλείσω την πόρτα και να πω: «Θεέ μου, φώτισέ με να δω εμένα».
«Πνεῦμα φιλαρχίας…»
Η φιλαρχία είναι η αγάπη για την εξουσία, για την πρωτοκαθεδρία, για την επιβολή. Είναι το «να περάσει το δικό μου». Είναι η δυσκολία να πούμε «συγγνώμη». Είναι η άρνηση να ταπεινωθούμε. Η ανάγκη να επιβάλλομαι. Να υπερισχύω. Να δικαιώνομαι. Είναι το «εγώ» που δεν θέλει να σταυρωθεί. Κοιτάξτε τον Χριστό. Είναι ο Κύριος των πάντων και πλένει τα πόδια των μαθητών. Είναι ο Βασιλεύς της δόξης και στέκεται σιωπηλός μπροστά στους κατηγόρους Του. Αυτό είναι το πνεύμα της Μεγάλης Σαρακοστής: να μάθουμε να κατεβαίνουμε για να μας υψώσει ο Θεός.Η πορεία προς το Πάθος είναι πορεία κενώσεως. Αν δεν μάθουμε να ταπεινωνόμαστε, δεν μπορούμε να ακολουθήσουμε τον Εσταυρωμένο.
«Πνεῦμα ἀργολογίας…»
Η αργολογία είναι η κατάχρηση του λόγου. Είναι ο λόγος που δεν οικοδομεί, αλλά πληγώνει. Είναι η ευκολία με την οποία κατακρίνουμε, ειρωνευόμαστε, σκανδαλίζουμε.τα πολλά λόγια, τα άσκοπα λόγια, τα σκληρά λόγια. Πόσες πληγές ανοίγουν από μια κουβέντα. Πόσες οικογένειες τραυματίζονται από τον λόγο που δεν ελέγχεται. Ο Χριστός πορεύεται προς το Πάθος μέσα σε ιερή σιωπή. Η Μεγάλη Σαρακοστή μας καλεί να μάθουμε τη σιωπή. Η σιωπή δεν είναι απουσία λόγου· είναι παρουσία Θεού. Να μιλάμε λιγότερο και να προσευχόμαστε περισσότερο. Να κλείσουμε το στόμα που κατακρίνει και να ανοίξουμε την καρδιά που συγχωρεί.Και αφού η ευχή μας δείξει τι να αποβάλουμε, μας οδηγεί στο τι να ζητήσουμε, μας οδηγεί στις αρετές:
«Πνεῦμα σωφροσύνης…»
Σωφροσύνη σημαίνει καθαρότητα νου και καρδιάς, εγκράτεια, μέτρο. Να μην παρασύρεται ο άνθρωπος από τα πάθη. Να μην άγεται και φέρεται από επιθυμίες. Να κυβερνά η λογική φωτισμένη από τη χάρη, και όχι τα ένστικτα. Να υπάρχει μέτρο. Η νηστεία της Σαρακοστής μας μαθαίνει ακριβώς αυτό: ότι δεν ζούμε μόνο για να ικανοποιούμε το σώμα, αλλά για να ελευθερώνουμε την ψυχή, ότι μπορούμε να πούμε «όχι». Και όποιος μαθαίνει να λέει «όχι» στο περιττό, ελευθερώνεται.
«Ταπεινοφροσύνης…»
Η ταπείνωση είναι το θεμέλιο όλων, είναι το θεμέλιο της σωτηρίας. Δεν είναι μειονεξία· είναι αλήθεια. Είναι να βλέπω τον εαυτό μου όπως είναι. Να αναγνωρίζω την αδυναμία μου και να στηρίζομαι στο έλεος του Θεού. Χωρίς ταπείνωση, καμία αρετή δεν στέκεται. Η Σαρακοστή είναι σχολείο ταπεινώσεως. Με τις μετάνοιες, με τη γονυκλισία, με το «ήμαρτον», μαθαίνουμε να κατεβάζουμε το κεφάλι. Και όταν ο άνθρωπος χαμηλώνει μπροστά στον Θεό, τότε υψώνεται πραγματικά. Ο Χριστός «ἐταπείνωσεν ἑαυτόν μέχρι θανάτου». Αν θέλουμε να Τον ακολουθήσουμε, πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της ταπεινώσεως.
«Υπομονής…»
Η πορεία προς το Πάθος δεν είναι εύκολη. Ούτε η πνευματική ζωή είναι εύκολη. Η πνευματική ζωή είναι μαραθώνιος. Θα έρθουν πειρασμοί, απογοητεύσεις, πτώσεις. Θα απογοητευθούμε. Θα κουραστούμε. Η υπομονή είναι η δύναμη να ξανασηκωθούμε. Είναι η επιμονή στον αγώνα, ακόμη κι όταν δεν βλέπουμε άμεσα αποτελέσματα. Η υπομονή είναι η επιμονή στην αγάπη του Θεού. Είναι να συνεχίζω, ακόμη κι όταν δεν αισθάνομαι τίποτε.
«Αγάπης…»
Η αγάπη είναι το πλήρωμα όλων. Η αγάπη είναι το τέλος όλων. Είναι το μέτρο της τελειότητας. Αν νηστεύουμε και δεν αγαπούμε, η νηστεία γίνεται τύπος. Αν προσευχόμαστε και δεν συγχωρούμε, η προσευχή μένει κενή. Ο Χριστός πηγαίνει στον Σταυρό από αγάπη. Η άσκηση χωρίς αγάπη γίνεται εγωισμός. Η αγάπη είναι το φως της Αναστάσεως που ήδη αρχίζει να λάμπει μέσα στη νηστεία.
Και τέλος, η κορυφή της ευχής:
«Ναί, Κύριε Βασιλεῦ, δώρησαί μοι τοῦ ὁρᾶν τὰ ἐμά πταίσματα καὶ μὴ κατακρίνειν τὸν ἀδελφόν μου.»
Αυτό είναι το αποκορύφωμα της πνευματικής ζωής. Να αποκτήσω αυτογνωσία. Να βλέπω τα δικά μου λάθη. Να δω τα τραύματά μου, τις πτώσεις μου, τις σκιές μου. Και βλέποντάς τα, να γίνω επιεικής με τους άλλους. Όχι γενικά να λέω «είμαι αμαρτωλός», αλλά να αποκτήσω συνείδηση των πτώσεών μου. Να πονέσω γι’ αυτές. Να μετανοήσω αληθινά.
Και μαζί μ’ αυτό, να μη κατακρίνω τον αδελφό μου. Γιατί η κατάκριση είναι το δηλητήριο της πνευματικής ζωής. Όποιος βλέπει τα δικά του πταίσματα, δεν έχει διάθεση να κρίνει κανέναν. Η κατάκριση είναι άρνηση του Σταυρού. Όποιος κατακρίνει, υψώνει τον εαυτό του πάνω από τον άλλον. Όποιος όμως βλέπει τα δικά του πταίσματα, στέκεται με συντριβή μπροστά στον Θεό.
Αδελφοί μου,
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι δρόμος θεραπείας. Είναι το ιατρείο της Εκκλησίας. Η ευχή του Αγίου Εφραίμ είναι το φάρμακο που μας δίνεται καθημερινά. Είναι η καρδιά της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Αν την λέμε μηχανικά, χάνουμε τον θησαυρό. Αν όμως την λέμε με επίγνωση, γίνεται φως.
Ας κάνουμε αυτή τη Σαρακοστή αληθινή.
Ας πολεμήσουμε την αργία με ζήλο.
Την περιέργεια με αυτοέλεγχο.
Τη φιλαρχία με ταπείνωση.
Την αργολογία με σιωπή.
Ας ζητήσουμε σωφροσύνη, ταπείνωση, υπομονή και αγάπη.
Και ας παρακαλέσουμε τον Θεό να μας χαρίσει το μεγαλύτερο δώρο: να δούμε τον εαυτό μας όπως πραγματικά είναι.
Τότε η πορεία προς το Πάθος δεν θα είναι απλώς μια ανάμνηση γεγονότων. Θα είναι προσωπική συμμετοχή. Και η Ανάσταση δεν θα είναι απλώς μια εορτή με φως και λαμπάδες, αλλά Ανάσταση καρδιάς.
Εύχομαι σε όλους, καλή δύναμη στον αγώνα, ευλογημένη Σαρακοστή, αληθινή μετάνοια και να αξιωθούμε να ζήσουμε το Πάσχα όχι μόνο εξωτερικά, αλλά εσωτερικά, ως πέρασμα από το σκοτάδι στο φως.
π. Ελευθέριος Μίχος.
